سؤال- آیا نماز خواندن قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب جائز است؟
جواب – یکی از شیعیان در نامه‌ای به ساحت مقدّس امام زمان سلام الله علیه و عجّل الله فرجه توسط یکی از سفراء حضرت این سؤال را کرد و حضرت در توقیعی جواب داده‌اند:
«وَ أَمّا ما سَأَلْتَ عَنْهُ مِنَ الصَّلاةِ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ عِنْدَ غُرُوبِها، فَلَئِنْ كانَ كَما يَقُولُ النّاسُ إِنَّ الشَّمْسَ تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطانٍ وَ تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطانٍ فَما أُرْغِمَ أَنْفُ الشَّيْطانِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلاةِ فَصَلِّها وَ أَرْغِمْ أَنْفَ الشَّيْطانِ».[۱]
امّا آن‌چه درباره نماز در هنگام طلوع آفتاب و غروب آفتاب پرسیدی، اگر آن چه سنّيان روايت كردهاند راست باشد كه آفتاب در ميان دو شاخ شيطان طلوع می‌کند و در ميان دو شاخ شيطان فرو می‌رود، در نتیجه هيچ چيز بينى شيطان را به خاک نمىمالد كه بهتر از نماز باشد، پس در اين دو وقت نماز كن و بينى شيطان را به خاک بمال.
و در موثق از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللَّه عليه وارد شده است‌كه آن حضرت از نماز هنگام طلوع آفتاب و هنگام غروب آفتاب نهى فرمودند زيرا كه آفتاب ميان دو قرن یک شیطان طلوع می‌کند و میان دو شاخ شيطانى فرو مىرود يعنى در وقت غروب ميان دو شاخ شيطانى دیگر فرو مىرود غير شيطان صباح.[۲]
محمّد تقی مجلسی می‌نویسد: و مرفوعاً منقولست‌كه شخصى به آن حضرت صلوات اللَّه عليه عرض نمود كه: حديثى از حضرت امام محمّد باقر صلوات اللَّه عليه به ما رسيده كه آفتاب طالع مىشود ميان دو قرن شيطان فرمودند: بلى به درستى كه ابليس تختى ميان آسمان و زمين مىگذارد و چون آفتاب طالع مىشود و آفتاب پرستان سجده آفتاب مىكنند ابليس به شياطين تابعين خود مىگويد كه: اين‌ها سجده من مىكنند و چون بنى آدم نيز در اين وقت نماز كنند به اتباع خود مىگويد كه اين‌ها نيز سجده من مىكنند. يعنى در وقت طلوع اهل مغرب رو به مشرق مىكنند و نماز مىكنند مىگويد كه اين‌ها سجده من مىكنند و در وقت غروب اهل مشرق رو به مغرب مىكنند به ايشان مىگويد كه سجده من مىكنند يا مطلقاً. و بر مضمون نهى از نماز چند روايت ديگر وارد شده است و بنا بر اين دو قرن شيطان ميان دو شاخ او خواهد بود يا آن كه آفتاب از پشت سر او طالع مىشود چون دو طرف سر را نيز قرنين مىگويند. و جمعى چنين گفتهاند كه مراد از دو قرن دو لشكر شيطانست يكى شياطين كه سجده او مىكنند صريحا يا اطاعت او مىكنند پس گويا او را سجده مىكنند و لشكر ديگر بنى آدم است كه ايشان را گمراه كرده است كه سجده آفتاب مىكنند چنانكه الحال نيز مقرّر است در هند كه هندويان در وقت طلوع سجده آفتاب مىكنند و ممكن است كه مراد اطاعت باشد به اين‌كه چون روز مىشود بنى آدم و شياطين همه بندگى شيطان مىكنند چنانكه حق سبحانه و تعالى فرموده است كه: آيا عهد نكردم با شما كه عبادت شيطان مكنيد كه او دشمن هويداى شماست و مرا عبادت كنيد، يعنى من دوست شمایم. ليكن جمعى از استادان ما كه در فهرست نام ايشان را برده است و هر مرتبه كه ايشان را ياد مىكند رضى اللَّه عنه مىگويد با آن‌كه از مشايخ اجازهاند و كتاب اسدى نزد او بوده است و مشايخ از اسدى روايت كردهاند و او از جمله نوّاب است يعنى در زمان غيبت صغرى اگر كسى كارى به حضرت صاحب الأمر صلوات اللَّه عليه داشت در رى به او عرض مىكردند و او عرض مىنمود به نايبان آن حضرت صلوات اللَّه عليه و عمده نوّاب آن حضرت در عرض هفتاد و چند سال چهار كس بودند. اول عثمان بود و بعد از او محّمد بود كه حضرت امام حسن عسكرى علیه السّلام توثيق ايشان فرموده‌اند و نيابت را قريب به پنجاه سال اين پدر و پسر داشتند و معجزات بسيار بر دست ايشان ظاهر مىشد و بعد از وفات محمّد، حسين بن روح نايب بود و بعد از او علىّ بن محمّد سمرى و در سنه تناثر نجوم علىّ ابن بابويه فوت شد و محّمد بن يعقوب كلينى و سمرى و غير ايشان از فضلاى شيعه. و بعد از سمرى غيبت كبرى شد و اسدى عریضه نوشت در مسائل بسيار كه عَمْرى از حضرت صاحب الأمر صلوات اللَّه عليه بپرسد جواب هر مسأله را در تحت آن نوشته بودند و اين مسأله را چنين نوشته بود كه: امّا آن‌چه سؤال كرده از نماز نزد طلوع آفتاب و نزد غروب آفتاب پس اگر راست باشد آن چه سنّيان روايت كردهاند كه آفتاب طالع مىشود در ميان دو قرن شيطان و فرو مىرود ميان دو قرن شيطان پس هيچ چيز بينى شيطان را بر خاك نمىمالد كه بهتر از نماز باشد پس در اين دو وقت نماز كن و بينى شيطان را بر خاك مال و از اين حديث صحيح ظاهر مىشود كه اصل اين حديث افتراست.
«نتیجه» إقامه نماز در دو وقت ۱- قبل از طلوع خورشید ۲- قبل از غروب خورشید بنابر این‌که آن چند روایت مطابق فتوای پیروان أصحاب سقیفه ملعونه است و بعید نیست که معصوم تقیّه فرموده باشد چنان‌که شیخ طوسی علیه الرّحمه فرموده است، و در توقیع از جانب اعلیحضرت ولیّ عصر عجّل اللّه فرجه الشریف آن حضرت به جواز إقامه نماز در این دو وقت حکم فرموده‌اند بنابر این اشکالی ندارد و جایز خواهد بود، واللّه العالم.
[۱] – من لا يحضره الفقيه: ج۱ص۴۹۸ح۱۴۲۷- و قد روي نهي عن الصّلاة عند طلوع الشّمس و عند غروبها لأنّ الشّمس تطلع بين قرني شيطان و تغرب بين قرني شيطان إلّا أنّه روى لي جماعة من مشايخنا عن أبي الحسين محمّد بن جعفر الأسديّ رضي الله عنه أنّه ورد عليه فيما ورد من جواب مسائله من محمّد بن عثمان العمريّ قدّس الله روحه:.
[۲]– ترجمه حدیث در لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فارسی فقيه: ج۵ ص۲۱۸٫
حضرت آیت الله شیخ حیدر تربتی کربلائی
