سن حضرت خدیجه هنگام ازدواج با رسول الله صلّی الله علیه و آله و آیا آن حضرت دوشیزه بوده است؟
جواب – اعتقاد صحیح شیعه بر آن است‌که امّ‌المؤمنین حضرت خدیجه بنت خویلد علیها السّلام باکره بوده و در سنّ بیست و پنج سالگی با رسول الله صلّی الله علیه و آله ازدواج کرده است و نه آن‌که دشمنان اهل‌بیت اطهار با جعل روایاتی در صدد القاء این هستند که ایشان باکره نبوده است و قبل از ازدواج با رسول الله صلّی الله علیه و آله ازدواج کرده و دارای فرزندی بوده است، و این‌که سنّ ایشان حوالی چهل سالگی بوده است.
سن حضرت خدیجه علیها السّلام موقع ازدواج:
در این مختصر اهمّ اقوال فریقین را ذکر می‌کنیم
۱- ابن حماد حنبلی از بزرگان عامّه مینويسد:
«بسياری از تاريخ نگاران اين ديدگاه را ترجيح داده اند كه حضرت خديجه سلام الله عليها هنگام ازدواج با پيامبر صلّی الله علیه و آله دوشيزهای بیست و هشت ساله بوده است».[۱]
۲- بلاذری مورّخ و محدّث مشهور عامّه نيز نوشته است:
«و نيز آمده است پيامبر هنگام پيوند با خديجه علیها السّلام جوانی بيست و سه ساله بود و خديجه نيز دوشيزهای بيست و هشت ساله».[۲]
۳- سيّد جعفر مرتضی العاملی مینويسد:
عمر خديجه هنگام ازدواج با رسول الله صلّی الله علیه و آله محلّ اختلاف است بين بیست و پنج الی چهل و شش سال بدين صورت:
الف- ۲۵ سال و آن‌را تصحيح كرده است بيهقی (دلائل النّبوة و البداية و النّهاية و سيره ابن كثير و سيره حلبی).
ب- ۲۸ سال، و اين قول را بسياری ترجيح داده اند (شذرات الذّهب و بهجة المحافل و أنساب الأشراف و تهذيب تاريخ دمشق و سير اعلام النّبلاء و مختصر تاريخ دمشق و البحار و مستدرك حاكم و سيره مغلطای و المحبر و تهذيب الاسماء و تاريخ الخميس و سيرة حلبيّة).
ج- ۳۰ سال (سيره حلبيّة و تاريخ الخميس و سيرة مغلطای و تهذيب تاريخ دمشق).
د- ۳۵ سال (البداية و النهاية و سيره ابن كثير و سيرة حلبية).
هـ- ۴۰ سال (أنساب الأشراف).
كلام سیّد در اين‌جا به پايان میرسد.[۳]
۴- قول صحيح تاريخ ازدواج اين بانوی يگانه با پیامبر، روز دهم ربيع الأوّل، سه سال قبل از بعثت است.[۴]
آن زمان سنّ حضرت بيست و پنج و يا بيست و هشت سال بوده است، به اضافه سه سال تا بعد از زمان بعثت پيامبرخدا صلّی الله علیه و آله و پنج سال پس از بعثت كه هنگامه ميلاد خجسته حضرت صدّيقه طاهره علیها السّلام است. آن زمان عمر حضرت خديجه علیها السّلام سی و سه يا سی و شش سال میشود.
۵- شيخ المحدّثين كلينی میفرمايد:
«… و تزوّج خديجة و هو ابن بضع وعشرين سنة فولد له منها قبل مبعثه صلّی الله علیه و آله القاسم و رقيّة و زينب و أمّ كلثوم و ولد له بعد المبعث الطّيّب و الطّاهر و فاطمة علیها السّلام ،و روي ايضاً أنّها لم يولد بعد المبعث إلّا فاطمة علیها السّلام و إنّ الطّيّب و الطّاهر ولدا قبل مبعثه و ماتت خديجة علیها السّلام حين خرج رسولالله صلّی الله علیه و آله من الشّعب و كان ذلك قبل الهجره بسنة و مات أبوطالب بعد موت خديجة بسنة … ».
و پيامبر صلّی الله علیه و آله در سنّ بيست و اندی با حضرت خدیجه ازدواج نمود. برای آن حضرت از ايشان قبل از بعثتش، قاسم و رقيّه و زينب و امّ كلثوم و پس از بعثت، طيّب و طاهر و فاطمه علیها السّلام به دنيا آمدند و روايت شده است پس از بعثت برای حضرت جز حضرت فاطمه علیها السّلام به دنيا نيامد و طيّب و طاهر قبل از بعثت به دنيا آمدند و حضرت خديجه علیها السّلام بعد از خارج شدن رسول خدا صلّی الله علیه و آله از شعب ابی طالب علیه السّلام وفات فرمود و آن هنگام یک سال قبل از هجرت بوده است و حضرت ابوطالب نيز یک سال پس از حضرت خديجه علیها السّلام وفات نموده اند … .[۵]
۶- در تاريخ يعقوبی آمده است:
«و تزوّج رسول الله صلّی الله علیه و آله خديجة بنت خويلد و له خمس و عشرون سنة، وقيل: تزوّجها و له ثلاثون سنة، و ولدت له، قبل أن يبعث، القاسم و رقيّة و زينب و أمّ كلثوم، و بعد ما بعث عبد الله، وهو الطّيّب و الطّاهر لأنّه ولد في الإسلام، و فاطمة».
پيامبر اكرم صلّی الله علیه و آله با حضرت خدیجه در سنّ بيست و پنج سالگی ازدواج فرمود و گفته شده است پيامبر آن زمان سی سال داشته‌اند و برای آن‌حضرت پیش از بعثتش فرزندانی به نامهای: قاسم و رقيّه و زينب و امّ كلثوم آورد و پس از بعثت فرزندانی به نام عبدالله را، كه همان طيّب و طاهر است، به دنيا آورد، زيرا او در اسلام به دنيا آمد. و فاطمه علیها السّلام را نيز پس از بعثت به دنيا آورد.[۶]
۷- علّامه مجلسی از ابن حمّاد آورده است:
«بلغني أنّ رسول الله صلّی الله علیه و آله تزوّج خديجة وهو ابن خمس وعشرين سنة».
به من رسيده است‌كه پیامبرخدا صلّی الله علیه و آله در سن بيست و پنج سالگی با حضرت خديجه ازدواج فرمود.[۷]
۸- محمّد بن احمد بن حمّاد دولابی(ت٣١٠ه.ق) در «الذرّية الطّاهرة النّبويّة» آورده است:
«و بلغني انّ رسول الله صلّی الله علیه و آله تزوّج خديجة على اثنتي عشرة اوقية ذهب و هو يومئذ ابن ثمان و عشرين سنة».
به من رسيده است كه پیامبرخدا صلّی الله علیه و آله باحضرت خديجه ازدواج فرمود … زمانی كه بيست و هشت ساله بود.[۸]
۹- در سيره ابن كثير آمده است:
«…و هكذا نقل البيهقيّ عن الحاكم: إنّه كان عمر رسول الله صلّی الله علیه و آله حين تزوّج خديجة خمساً و عشرين سنة، و كان عمرها إذ ذاك خمساً و ثلاثين و قيل: خمساً و عشرين سنة».
… و همچنين بيهقی از حاكم نقل كرده است‌كه عمر پيامبرخدا صلّی الله علیه و آله هنگام ازدواج با حضرت خديجه، بيست و پنج و عمر حضرت خديجه علیها السّلام سی و پنج سال بود. و گفته شده است كه عمر ايشان بيست و پنج سال بوده است.[۹]
۱۰- همچنین به نقل از زهری آورده است:
«… و عن ابن عبّاس كان عمرها ثمانية و عشرين سنة».
و از ابن عبّاس نقل شده است‌كه عمر حضرت خدیجه هنگام ازدواج با پيامبر بيست و هشت سال بود.[۱۰]
۱۱- علّامه مجلسی از مناقب ابن شهرآشوب از كتاب العروس و تاريخ طبری چنین نقل میكند:
«… و پيامبر خدا صلّی الله علیه و آله در تجارتی برای حضرت خدیجه به شام رفتند در حالی‌كه بيست و پنج سال داشتند».[۱۱]
۱۲- و از «العدد القويّة» از «التذكرة» نقل میكند:
«آن حضرت (پيامبر صلّی الله علیه و آله) ختنه شده و شادان به دنيا آمدند كه جدّ ايشان در شگفت شد … و به سوی شام جهت تجارتی برای خديجه رفتند در حالی كه بيست و پنج ساله بودند و پس از دو ماه و چند روز با خديجه ازدواج فرمودند … ».[۱۲]
۱۳- از مناقب ابن شهرآشوب مانند متن یاد شده آمده و اضافه بر آن میفرماید:
«قال الكليني: تزوج خديجة علیها السّلام ... و هو ابن بضع وعشرين سنة و لبث بها أربعاً وعشرين سنة و أشهراً … ».
كلينی میفرماید: پیامبر صلّی الله علیه و آله باحضرت خديجه علیها السّلام در بيست و چند سالگی ازدواج و با آن حضرت بیست و چهار سال و چند ماه زندگی كردند… .[۱۳]
۱۴- و به نقل از قصص الأنبياء راوندی:
«پيامبرخدا با خديجه در سنّ بيست وپنج سالگی ازدواج فرمود و خديجه علیها السّلام پس از سه روز از رحلت حضرت ابوطالب علیه السّلام درگذشت».[۱۴]
کلام صحيح این است‌که حضرت خديجه علیها السّلام باکره بوده و بيست و پنج و يا بيست و هشت سال داشته و رسول الله صلّی الله علیه و آله بيست و سه يا بيست و پنج ساله بوده است.
پی‌‌نوشت‌ها
[۱]– شذرات الذّهب: ج۱ ص۱۴ رويدادهای سال يازدهم پس از هجرت.
[۲]– أنساب الأشراف: ج۱ ص۹۸٫
[۳]– الصّحيح من سيره النّبي الأعظم: ج۲ ص۱۱۵٫
[۴]– فروغ آسمان حجاز خديجه: ص۱۴۳٫
[۵]– اصول كافی: كتاب الحجّة ابواب التاريخ (۱۶۷) باب مولد النبيّ و وفاته.
[۶]– جلد۲ صفحه۲۰٫
[۷]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۱۰٫
[۸]– ر.ك: عيون الأثر: ج۱ ص۶۹ ابن السيد الناس (ت۷۳۴ه.ق).
[۹]– جلد۱ صفحه۲۶۵٫
[۱۰]– جلد۴ صفحه۵۸٫
[۱۱]– بحارالأنوار: ج۱۵ ص۳۳۷ ح۶٫
[۱۲]– بحارالأنوار: ج۱۵ ص۳۷۰ ب۴ ح۱۹٫
[۱۳]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۶ ب۵ ح۱۰٫
[۱۴]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۳ ب۵ ح۷٫
پی‌‌نوشت‌ها
[۱]– شذرات الذّهب: ج۱ ص۱۴ رويدادهای سال يازدهم پس از هجرت.
[۱]– أنساب الأشراف: ج۱ ص۹۸٫
[۱]– الصّحيح من سيره النّبي الأعظم: ج۲ ص۱۱۵٫
[۱]– فروغ آسمان حجاز خديجه: ص۱۴۳٫
[۱]– اصول كافی: كتاب الحجّة ابواب التاريخ (۱۶۷) باب مولد النبيّ و وفاته.
[۱]– جلد۲ صفحه۲۰٫
[۱]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۱۰٫
[۱]– ر.ك: عيون الأثر: ج۱ ص۶۹ ابن السيد الناس (ت۷۳۴ه.ق).
[۱]– جلد۱ صفحه۲۶۵٫
[۱]– جلد۴ صفحه۵۸٫
[۱]– بحارالأنوار: ج۱۵ ص۳۳۷ ح۶٫
[۱]– بحارالأنوار: ج۱۵ ص۳۷۰ ب۴ ح۱۹٫
[۱]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۶ ب۵ ح۱۰٫
[۱]– بحارالأنوار: ج۱۶ ص۳ ب۵ ح۷٫
آیت الله شیخ حیدر تربتی کربلائی
